Paradox, motor of rem voor creativiteit?

The-Pinnochio-Paradox

Is het omgaan met de paradox in teamontwikkelruimte de cruciale factor voor teamsucces? Die vraag staat centraal in het laatste deel van het promotieonderzoek naar teamontwikkelruimte. Dus woon  ik op de Academy of Managementmeeting 2014 in Philadelphia een interessante sessie bij over paradoxen en deel graag de inzichten die dat oplevert.

De titel van de workshop is: ‘Enriching paradox theory: Comparing Eastern and Western views. Door o.a. Wendy K. Smith en Ella Mirror Spektor waar  ik veel naar verwijs in mijn laatste artikel in de maak.

Wat is een paradox?
Eerst even de basis. Een paradox bestaat uit twee tegenstrijdige elementen die zich gelijktijdig voordoen en langere tijd bestaan (Smith& Lewis, 2011). In een paradox kun je niet kiezen voor de één of de ander, om een goed resultaat te behalen heb je allebei de elementen nodig. Dus het gaat om én het één én het ander, in plaats van of het één of het ander. De spanning die een paradox in zich heeft vinden wij moeilijk om mee om te gaan. Die ongemakkelijke situatie vermijden we het liefst. Een paar voorbeelden ter verduidelijking. De meest bekende paradox in organisaties is die van exploitatie en exploratie. Moet je als organisatie investeren in exploitatie of exploratie? Beiden dus. Als je een goed product of dienst hebt ontwikkeld moet je uiteraard investeren in de exploitatie daarvan, tegelijkertijd moet je ook blijven vernieuwen, want anders is je succes op een gegeven moment opgedroogd. Een paradox uit het HRD vakgebied: performance en leren. De paradox in teamontwikkelruimte zit in de twee oriëntaties: performance en betekenisgeving.

Wat is een paradox nog meer?
Paradox is een (sociaal)construct dat wij zelf maken en het is tijd en context gebonden. Paradox wordt in verschillende culturen anders beleefd. In het Westen zien wij twee tegenovergestelden en in het Oosten zien ze een dualiteit, dus als onlosmakelijk met elkaar verbonden. Voor ons voelt een paradox ongemakkelijk, in het Oosten is het een ‘gewoon deel van het leven’ dat ze omarmen. Waar we in het Westen geneigd zijn te polariseren zoeken ze in het Oosten naar de middenweg. Zelfs de woorden drukken het verschil uit.

  • Para (tegenovergesteld) dox (opinie)
  • Zhong (midden) he (harmonie)

Josh Keller onderzocht bijvoorbeeld de ‘simpele vraag’: is een competetieve situatie in een team een samenwerking of juist niet? In de USA werd dit gezien als niet samenwerkend, terwijl in China dit juist wel als samenwerkend werd gezien.

Tot slot over wat het nog meer is: Het één bestaat niet zonder het ander. Bijvoorbeeld er is geen schaduw zonder licht er is geen goed zonder kwaad, etc.

Herkennen we paradoxen?
Het omgaan met paradoxen vraagt misschien eerst dat we ze herkennen. Dat we zien dat er een andere kant van de medaille is en dat we allebei die kanten nodig hebben. In het zien van paradoxen blijken we in het Westen minder goed dan in het Oosten. Daarnaast ervaren wij, als we een paradox zien, in het algemeen een ongename spanning en vinden we het moeilijk om ermee om te gaan, terwijl in het Oosten het nauwelijks extra spanning geeft en als veel minder moeilijk wordt ervaren. Dit waren uitkomsten uit het onderzoek dat Josh Keller presenteerde.

Ella Mirror Spektor spreekt over paradoxical cognition. Zij omschrijft paradoxical cognition als de kennis en vaardigheid om tegenstellingen en spanningen te herkennen, te omarmen en je daar comfortabel bij te voelen. Dit verschilt per persoon. Misschien nog een extra hindernis in mijn onderzoek naar de paradox in teams. Aan de andere kant is het goede nieuws wellicht dat zij een schaal hebben ontwikkeld om de paradoxical cognition op individueel niveau te onderzoeken, maar of die schaal al beschikbaar is weet ik niet. Anders zou het interessant zijn om die mee te nemen in het laatste deel van het onderzoek.

Omgaan met paradoxen
Opzoeken van het midden is de manier van omgaan met paradoxen in het Oosten. Hoe productief is dat? Angelu Leung onderzocht dit in relatie tot creativiteit. Sommige onderzoeken beweren dat conflict creativiteit stimuleert en anderen beweren juist het tegenovergestelde. Als je het midden opzoekt dan ‘de-paradoxaliseer’ je eigenlijk. Behoud je dan nog de kracht van de paradox die stimuleert en uitdaagt tot creativiteit? Uit Angelu Leung’s onderzoek blijkt dat het geven van een ‘paradoxical lens’ (dus als de paradox wordt gezien) de creativiteit stimuleert, tenminste als het uitdaagt tot het conflict aangaan om verschillende (strijdige) ideeën met elkaar te integreren. Paradox stimuleert minder de creativiteit als mensen streven naar harmonie en het midden. Yvonne Burger omschrijft het in haar blog over de AOM mooi: ‘hoe fijn ik het omgaan met paradoxen vind, omdat er zoveel creatieve ruimte zit tussen de tegenstellingen, waar speelsheid tot innovatie leidt’.